Steeds meer basisscholen werken met digitale leermiddelen die via dashboards inzicht geven in de voortgang van leerlingen. De belofte is aantrekkelijk: meer data leidt tot betere onderwijsbeslissingen. Het recente proefschrift The dashboard made me do it? van Manel van Kessel laat echter zien dat de werkelijkheid genuanceerder is. Data zijn waardevol, maar alleen wanneer leraren deze goed kunnen interpreteren en vertalen naar pedagogisch verantwoord handelen. De technologie ondersteunt, maar vervangt nooit de professionele oordeelsvorming van de leraar. [universite…tleiden.nl], [medewerker…tleiden.nl]
Meer dan een dashboard
Uit onderzoek onder basisschoolleerkrachten blijkt dat effectief gebruik van dashboards niet alleen afhankelijk is van de kwaliteit van de data. Leraren benoemen dat zij een combinatie nodig hebben van datageletterdheid, pedagogische kennis, kennis van het gebruikte leermiddel en digitale vaardigheden. Daarnaast spelen schoolcontext en organisatorische ondersteuning een belangrijke rol. [learning-a…ytics.info], [learning-a…ytics.info]
Deze bevinding is relevant voor schoolleiders. Wanneer dashboards worden ingevoerd zonder aandacht voor professionalisering, ontstaat het risico dat data wel beschikbaar zijn, maar onvoldoende worden benut. Niet het dashboard zelf leidt tot betere beslissingen, maar de manier waarop professionals betekenis geven aan de informatie. [learning-a…ytics.info], [learning-a…ytics.info], [universite…tleiden.nl]
Van data naar pedagogisch handelen
Een tweede belangrijke conclusie uit het werk van Van Kessel is dat het interpreteren van data slechts de eerste stap is. Leraren moeten de informatie vervolgens kunnen vertalen naar feedback, instructie en begeleiding van leerlingen. In onderzoek naar dashboard-ondersteunde feedbackpraktijken blijkt dat deze vertaling sterk afhankelijk is van de expertise van de leraar en de fase van het leerproces waarin leerlingen zich bevinden. [mindat.org]
Juist hier wordt zichtbaar dat onderwijs geen technisch proces is. Twee leraren kunnen dezelfde data bekijken en toch verschillende, maar beide verantwoorde, keuzes maken. Het professionele oordeel blijft essentieel. [mindat.org], [universite…tleiden.nl]
Realtime data vragen nieuwe competenties
De opkomst van adaptieve leersystemen maakt het mogelijk om leerlingen tijdens de les te volgen. Hierdoor ontstaat een nieuwe uitdaging. Waar toetsresultaten achteraf ruimte bieden voor analyse en reflectie, vragen realtime dashboards om directe beslissingen in de klas. Een systematische review van 22 onderzoeken laat zien dat deze vorm van datagebruik niet alleen datageletterdheid vraagt, maar ook snelle pedagogische besluitvorming, vertrouwen in het eigen handelen en vertrouwdheid met de gebruikte technologie. [onderwijs-…enschap.nl], [scholar.google.com]
Voor scholen betekent dit dat professionalisering rond datagebruik zich niet alleen moet richten op het lezen van gegevens, maar ook op het handelen op basis van die gegevens in de dagelijkse onderwijspraktijk. [onderwijs-…enschap.nl], [universite…tleiden.nl]
Datageletterdheid als strategische opgave
In verschillende studies benadrukt Van Kessel het belang van datageletterdheid. Zij onderzocht bovendien hoe deze vaardigheid betrouwbaar kan worden gemeten bij leraren. Daarmee maakt zij duidelijk dat effectief datagebruik niet vanzelf ontstaat, maar ontwikkeld moet worden als onderdeel van professionele groei. [scholar.google.com], [universite…tleiden.nl]
Voor scholen ligt hier een belangrijke opdracht. De vraag is niet alleen welke dashboards worden aangeschaft, maar vooral hoe teams leren om data kritisch te interpreteren, met elkaar te bespreken en te verbinden aan de brede ontwikkeling van kinderen. [universite…tleiden.nl], [universite…tleiden.nl]
Wat betekent dit voor christelijk onderwijs?
Voor christelijke scholen raakt deze discussie aan een fundamentele vraag: hoe voorkomen we dat cijfers en indicatoren leidend worden, terwijl we het kind als uniek schepsel van God centraal willen blijven stellen? Data kunnen helpen om leerlingen beter te begrijpen, maar mogen nooit het volledige verhaal vertellen. Onderwijs blijft mensenwerk, waarin kennis, wijsheid, relaties en pedagogische verantwoordelijkheid samenkomen.
De belangrijkste les uit het proefschrift van Manel van Kessel is daarom misschien wel deze: goede data ondersteunen goed onderwijs, maar goed onderwijs ontstaat uiteindelijk door vakbekwame professionals die data weten te verbinden aan hun kennis van het kind. [universite…tleiden.nl], [learning-a…ytics.info], [learning-a…ytics.info]
Literatuurlijst (APA 7e editie)
Van Kessel, M., Horvers, A., De Jonge, M., Molenaar, I., & Saab, N. (2026). From data to action: A systematic review of what teachers need to act on static and real-time student data in primary education. Teaching and Teacher Education, 182, 105768. [scholar.google.com], [onderwijs-…enschap.nl]
Van Kessel, M., Knoop-van Campen, C. A. N., De Jonge, M., Molenaar, I., & Saab, N. (2026). Feedback practices with teacher dashboards in primary education: Exploring dashboard-prompted feedback across lesson phases. Computers & Education, 249, 105615. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2026.105615 [mindat.org]
Van Kessel, M., Molenaar, I., Knoop-van Campen, C. A. N., De Jonge, M., & Saab, N. (2025). Primary school teacher perspectives on effective dashboard use in the classroom: Skills, knowledge, and contextual conditions. Journal of Learning Analytics, 12(2), 279-292. https://doi.org/10.18608/jla.2025.8493 [learning-a…ytics.info], [learning-a…ytics.info]
Vanbecelaere, S., Van Kessel, M., Reynvoet, B., Saab, N., & Depaepe, F. (2025). Teachers’ data literacy to use digital dashboards: Gaps in current data literacy tests. Paper presented at EARLI 2025. [scholar.google.com]
Vanbecelaere, S., Van Kessel, M., Reynvoet, B., Saab, N., & Depaepe, F. (2025). Development and validation of a new test to assess data literacy in primary school teachers. Conference paper. [scholar.google.com]
Universiteit Leiden. (2026, 9 oktober). The dashboard made me do it. Universiteit Leiden. [universite…tleiden.nl], [medewerker…tleiden.nl]