Een blog over verborgen gloeiende kooltjes, een steen in de vijver, de kracht van kwetsbaarheid, Benedictijnse spiritualiteit en persoonlijke groei.

Wat is grieshog en wat heeft dit met persoonlijke groei te maken?

Grieshog is een oude Ierse gewoonte: aan het einde van de dag  worden enkele gloeiende kooltjes onder een laag as verborgen. Na de nacht worden de kooltjes weer vrijgemaakt om een vuur te doen ontvlammen.

Grieshog  is in de context van deze blog geen cryptische omschrijving van een slachtofferrol. Een slachtofferrol ontstaat als je externe omstandigheden of anderen steeds de schuld geeft van zaken die niet goed gaan in je leven en je persoonlijke groei in de weg staan. Natuurlijk zijn er voorbeelden te noemen dat je ‘echt pas op de plaat moet maken’, mentaal of fysiek. Maar over het algemeen is de gedachte over ‘veranderen’ van Robert Anthony toepasbaar op het stagneren van persoonlijke groei: ‘als je anderen de schuld geeft, geef je de mogelijkheid om te veranderen uit handen.’ Als er niet uitkomt wat erin zit, dan kan dat frustreren (verdriet, machteloosheid, teleurstelling). Assertieve mensen -wat anders dan een grote mond- overkomt dit misschien minder, mede omdat zij eerder hulp vragen, zichzelf kwetsbaar durven opstellen, niet bezig zijn met wat andere mensen van hen vinden. Soms heb je als mens iemand anders nodig om, op een confronterende, maar veilige manier, je kwetsbaarheid bloot te leggen. Wat is je angst, waar ben je bang voor? Een training kan je helpen om je ‘binnenste buiten te keren’, je een stap verder in je ontwikkeling te brengen. De spreekwoordelijke ‘steen in de vijver’ verdient iedereen. Als ik het op mezelf betrek -later in deze blog meer over ‘de steen in mijn vijver’- dan helpt Benedictijnse spiritualiteit mij, om de dingen in mijn leven (steeds meer) met ‘aandacht’ en ‘betrokkenheid’ te doen. ‘To attend and get things rigth, opletten en de zaken in orde krijgen’ -filosofe Iris Murdoch-

Benedictijnse spiritualiteit: down to earth

‘Een levensregel voor beginners, Benedictijnse spiritualiteit voor het dagelijkse leven’, is een inspirerend boekje dat geschreven is door Wil Derkse, onder andere bijzonder hoogleraar Wijsbegeerte. Hij bespreekt beknopt de drie monastieke geloften, vanuit ‘De Regel’ van Benedictus: stabilitas, conversatio morum en obedienta. Dit alles heeft als grote doel: ‘opdat God in alles worden verheerlijkt’. Iedereen is anders en mag anders zijn. In een organisatie is het echter belangrijk dat ‘de neuzen heel verschillend dezelfde kant op wijzen.’ Benedictijnse spiritualiteit is bescheiden, down to earth. Voor verlichting (gedrags-verandering): hout hakken en water putten en  na de verlichting (gedrags-verandering): hout hakken en water putten. Waarom zo een bescheiden focus en zeker niet pretentieus? ‘Opdat God in alles worden verheerlijkt – ut in omnibus Deus glorificetur’: God in elke activiteit heiligen. De aandacht is gericht op de alledaagse toewijding en kwaliteitsverbetering. Zelfs de kleinste schakeltjes in bedrijfsvoering zijn kansen voor kwaliteitsimpuls oftewel ’total quality management’ oftewel ‘ut in omnibus Deus glorificetur’.

Benedictijnse spiritualiteit is voor iedereen bruikbaar ook als je jezelf niet als ‘gelovige’ ziet. Een mooi anekdote hierover is een ontmoeting tussen Albert Einstein en Niels Bohr (fysici): Er hangt bij Bohr een hoefijzer boven de deur en Einstein ziet dit en zegt: “Een hoefijzer, maar dat werkt toch niet? Nee, natuurlijk geloof ik daar niet in, maar ik heb gehoord dat het ook werkt als je er niet in gelooft.”Natuurlijks is het ook dat elke bijdrage aan de cognitieve, esthetische en morele kwaliteit van deze wereld is een bijdrage aan het rijk Gods. Vanuit christelijke spirualiteit naar seculier, boeddhisme, enz. en vice versa.

Stabilitas, conversatie morum, obedientia

In deze gedigitaliseerde wereld waar alles in beeld wordt gevangen is het soms moeilijke om met ‘aandacht’ en ‘betrokkenheid’ dingen te doen. Dit geldt ook voor het lezen van ‘Benedictijnse spiritualiteit’: langzaam en met aandacht lezen: proeven en herkauwen van tekstfragment, oftewel: ruminatio (herkauwen). Het zijn levensregels voor beginners, maar je blijft een beginner, want het leven bestaat uit: vallen en opstaan, vallen en opstaan, vallen en opstaan, enz. Wil Derkse schetst dit mooi aan de hand van de abdijgeschiedenis van grote bloei en diepe crisis (lente, zomer, herfst, winter). Er kan iets goeds ontstaan als je met elkaar aan iets nieuws begint, bouwen aan iets nieuws, hoe klein ook, een lente- of zomerperiode.
Je kan ook in een winterperiode verkeren, maar: kiemen worden bewaard en leven stilletjes door.

De abt, een leidinggevende, moet ‘geen woorden maar daden laten zien’. Geen breedsprakige lessen, maar door zijn voorbeeld onderrichten.
In de abdij (of in mijn schoolgebouw) zijn schoonheid en orde belangrijk, grote of kleine dingen moeten met evenveel aandacht gedaan worden.
Wat is een ‘vruchtbare’ levenshouding? In de kapel je gedragen als tijdens recreatie: ontspannen, en tijdens recreatie je gedragen als in de kapel: met waardigheid. Een langzaam leeftempo wordt aangereaden: oefenen in piece-meal spirueel, verbetermanagement (conversatio morum), vaste gewoonten. Hoe kunnen deze gewoonten eruitzien? 1) gewoonten eigen maken, 2) vaste tijden aanhouden/dagritme, 3) aandacht schenken aan aspecten van taak (PSE: pater Schretlen-effect, oftewel: heitjes). Deze gewoonten zijn afgeleid van de drie monastieke geloften die in het boekje centraal staan:

• stabilitas: niet weglopen van dat waar waaraan je je hebt verbonden en wat hier en nu een appel op je doet;
• conversatie morum: het permanent en dagelijks opnieuw op te pakken proces om je houding en levensstijl stukje bij beetje te verbeteren;
• obedientia: de kunst van het aandachtig luisteren en van harte en daadwerkelijk respons geven.

Ook van jou wordt – in het leven- verwacht dat je een bijdrage levert aan een goed resultaat (waar dan ook). Dat is de bedoeling van het leven. De Romeinse keizer Marcus Aurelius geeft hier de volgende woorden aan: wanneer je ’s morgens met tegenzin opstaat, heb dan deze gedachten bij de hand: ik sta op om de taak van een mens te verrichten….Ben je geboren om alleen te genieten of om te handelen. Zie planten en de dieren die hun taak verrichten om alles te laten functioneren. De Canadese filosoof Bernard Lonergan S.J. omschrijft authentiek menselijk leven, aan de hand van vijf transcendentale imperatieve:

• be attentive: let op, werd erbij, luister aandachtig naar wat zich aandient -niet alleen wat je uitkomt. Beluister wat de situatie en de ander van je vraagt, zoals een arts met een stethoscoop de ademhaling en de hartslag van een patiënt beluistert – wat is er aan de hand? Wat staat me te doen?
• be intelligent: probeer het resultaat van je opletten te lezen (intellectus wordt wel eens in verband gebracht met intus legers: naar binnen lezen), breng er orde en structuur in aan, probeer het te snappen.
• be reasonable: wees verstandig. Weeg de producten van je begrip af, probeer tot een goed oordeel te komen.
• be responsible: wees verantwoordelijk, besef de gradaties in morele kwaliteit van je denken en handelen en wees daarop aanspreekbaar, Geef daadwerkelijk antwoord (respons) op wat de situatie en de ander van je vraagt.
• be in love: leg je hart ergens in geef je jawoord, wees gecommitteerd, probeer van harte respons te geven, wees toegeweid.

Persoonlijke groei

Zeven jaar geleden werd er een steen in mijn vijver gegooid. Het was voor mij een vrij forse steen, niet zo een mooi glad steentje dat over het water zeilt, vier keer kaatst en dan vrijwel zonder spetteren naar de bodem zinkt. Deze steen raakte het water, het spetterde flink, maar zonk toen naar de bodem. Het meeste effect van deze steen zat in de golfslag die achterbleef. Tijdens een training ‘management en communicatie’ werd ik min of meer gedwongen om in de spiegel te kijken. Dit was confronterend, maar gelijk ook zeer leerzaam. Er is hier een mooi Afrikaans gezegde over: “Als je niet gelooft dat kleine dingen invloed hebben, sluit jezelf maar eens op in een donkere kamer met een mug”. De steen van feedback kaatste een keer, maar landde, na een aantal maanden vanaf de start van deze training, met een plons in het water en zonk naar de bodem. De feedback landde, maar toen begon de verwerking bij mij, het spreekwoordelijke kwartje was gevallen. Verborgen gloeiende kooltje vlammen op.