Ik volg in 2023-2024 online colleges bij Avicenna, Academie voor Toezichthouders en Commissarissen. Mijn vierentwintigjaar onderwijservaring wil ik graag inzetten in onder andere een rol als toezichthouder in het onderwijs.

In college 2 van -een reeks van 7 mini-colleges- ‘Boardroom dynamics’ word ik door Hannah Bovenkerk meegenomen in ‘Vrije wil of….?’ Wat zit er nog meer in onze rugzak? In college 1 hebben we gekeken naar boodschappen die we hebben geïnternaliseerd, die we voor waar aan hebben genomen. Mogelijk zit hier bij jou inmiddels een verschuiving in, want door deze boodschappen op te schrijven en hierover na te denken, kan er verschuiving hierin plaatsvinden in de betekenis van deze boodschappen. Dit stukje introspectie laten we los en gaan kijken wat er uit de buitenwereld op ons af is gekomen en nog steeds op ons afkomt.

Wat zijn de beïnvloeders van jouw script geweest? Wat waren jouw externe bronnen (verhalen, verboden, geboden, enz.)? Deze self-talk beïnvloed je script voortdurend, toen en nu. Self-talk heeft een relatie met emotie. De Latijnse vertaling van emotie is ‘emoveren’ en dit betekent ‘bewegen’. Emoties zijn dus anders dan gevoelens. Emoties zijn heftig, je gaat ervan bewegen. Belangrijke emoties zijn: angst, woede, afschuw, verbazing, vreugde en verdriet. Aan deze emotiemomenten zitten over het algemeen levendige herinneringen en boodschappen die je toen hebt geleerd.

Neem een bepaald emotie in gedachten en haal voor jezelf terug wat je reactie was op die emotie. Herhaal dit door verder terug te denken naar de keer daarvoor en daarvoor. Op die manier kom je bij een hele sterke herinnering en kan je heel lang teruggaan in de tijd.

Drijvende krachten. Motivatie is een sterke drijvende kracht, een kracht die ons aanzet tot handelen. We noemen dit ‘drivers’, in veel gevallen gaat het om een ‘set van drivers’. Angst, hebzucht en kuddegedrag zijn drie diep menselijke motivators. Je kunt deze drie zien als een paraplu waaronder andere drivers werken, zoals: erkenning, geld (bijv. de consumptiemaatschappij: je leven besteden door hard te werken om geld te verdienen en spullen te kunnen kopen, maar je kunt met dat geld geen extra tijd voor je leven kopen).

Ballast, hoe kom ik van bepaalde gedachten af of hoe ga ik ermee om. Je moet deze gedachten niet wegduwen of ontkennen, maar onderzoeken waar ze vandaan komen, om ze toe te laten en te accepteren. Welke irrationele gedachten kunnen er zijn? Irrationele gedachten hebben altijd te maken met onderliggende geboden, zoals: wees perfect, doe altijd je best, maak voort, kom niet te dichtbij, verberg je behoeften, wees niet succesvol. Vanuit de rationele emotieve therapie (RET) kun je jezelf de volgende vragen stellen om disfunctionele gedachten en irrationele ideeën.

Waarom is het erg om een fout te maken? Waarom is vreselijk als zaken niet gaan zoals ik het wil of zoals ik denk dat het moet? Waarom is het verschrikkelijk als ik kritiek krijg? Door je een gebeurtenis voor de geest te halen en de daarbij behorende interpretaties en gedachten voortdurend te herhalen, gaan negatieve emoties de boventoon voeren en bestaat de mogelijkheid dat je vermijdingsgedrag gaat ontwikkelen.

Bij dit college zitten twee opdrachten waarmee je overtuigingen kan toetsen en eventueel te veranderen. 1) cirkelgedachten en self-fulfilling prophecies: boodschappen die je van anderen krijgt en ook van jezelf kunnen zichzelf herhalende cirkels creëren. Bijvoorbeeld: weinig van jezelf laten zien, door in de praktijk te voorkomen dat mensen je gevoelens zien, je zwakke plekken verbergen. Dat is vermijdingsgedrag. Je innerlijk gedachte is self-talk: anderen zien me als koud, afstandelijk en weinig behoefte aan contact. Het resultaat is dat mensen geen begrip tonen of kunnen helpen. Vervolgens reageer jij daarop door te de denken dat anderen je misschien verachten als ze mijn zwakke plekken zouden zien. En bovendien heb ik zelf ook een lage dunk van mijn behoeftes en verlangens. En dus laat ik niet merken wat ik werkelijk denk of voel en hanteer ik een pokerface. Daarmee is de cirkel weer helemaal rond.

2) faalangst, selectieve zelfperceptie: hoe ontstaat een negatief zelfbeeld? Het begint met genetische aanleg en een mix van hormonen en neurotransmitters. Maar er zijn ook omgevingsfactoren en negatieve kritiek die allemaal kunnen leiden tot een negatief zelfbeeld. Dat dateert vaak al uit de kinderjaren: kan ik niet, lust ik niet, ben ik niet goed in. Als dit allemaal bevestigd wordt door ouders of door je eigen cirkelprocessen, dan krijgt die interne criticus wel een hele prominente plaats in je leven. Die interne criticus zit meestal op je schouder en altijd negatief commentaar heeft op de dingen die je doet of je tegenhoudt om dingen te doen. Voorbeeld: in een vergadering waar je iets wilt zeggen, maar dat stemmetje zegt dat het niet belangrijk is, wat zouden anderen hiervan vinden, je hoeft geen haantje de voorste te zijn. Dit zijn belemmerende gedachten. ‘Sufferd, nu ben je te laat’!’ Dit alles wordt nog eens versterkt door emoties en door stress. Een curling-opvoeding is een voedingsbodem voor: zelfkritiek, faalangst of aangeleerde hulpeloosheid. Negatieve faalangst verlamt en positieve faalangst kan leiden tot perfectionisme (zet je juist aan).

Mogelijke opdrachten om zelf met dit onderwerp verder aan de slag te gaan:

• Kijk nog eens in retrospectief naar je defining of crucial moments (college 1). Welke drivers speelden daar een rol? Angst, hebzucht of kuddegedrag?
• Wilt u dieper ingaan op de RET? Gebruik dan het ABC-methode
• Onderzoek de vier stappen van uw eigen vermijdingsgedrag en de negatieve gevolgen hiervan.

Wordt vervolgd in ‘boardroom dynamics’ (3)