“Feeling it but not becoming it.”

“‘Mag ik even uw papieren?’ vroeg de agent. ‘Papieren?’ vroeg Tos onthutst. ‘`t Gaat niet om papieren, het gaat om ’n kind. ‘Eerst even uw papieren,’ zei de agent en strekte z’n hand uit. Tos werd gloeiend en briesend van binnen, hij wist dat het misging: de driftbui kwam op (…) toen kon Tos zich niet meer bedwingen. Hij schreeuwde en raasde en sloeg wild om zich heen (…) Toen bedaarde z’n drift. Hij wou nog zeggen: heren, het spijt me, zo bén ik nu eenmaal. Maar hij kreeg de kans niet om iets te zeggen” (Schmidt, 2022:126).

In mijn blog ‘Leiderschap, leven uit één stuk en kaarsmomenten’ heb ik geschreven dat leiderschap begint bij jezelf. Het vermogen om met jezelf in gesprek te gaan, jezelf te kunnen leiden en volgen in dynamische processen. ‘Leven uit één stuk’ is een samenspel van ‘intuïtief aanvoelen’ en ‘rationeel denken’ (Van Loon, 2022). Het (langdurig) bewust of onbewust veronachtzamen van balans en verwaarlozen van persoonlijke gevoelens brengt risico’s met zich mee, zeker als je onder spanning staat. Een voorbeeld van een risico is dat je een situatie met collega’s ‘jezelf verliest’ of ‘jezelf laat gaan’, je wordt ‘getriggerd’.

Het werken met en aan onze binnenwereld: statemanagement en emotieregulatie

Bailleur & Meulmeester (2023) beschrijven in hun boek ‘Navigate’ het belang van, je eigen verwachtingen of over hoe iets moet zijn kunt loslaten of hiervan kunt loskomen. Sociale basisbehoeften kunnen (langdurig) ontbreken en spanning binnenbrengen waardoor het lastig is om ‘los te komen’ en ‘los te laten’.

“We see the world trough how we feel”

“Een leider in een snel veranderende context wordt meer dan voorheen geconfronteerd met dit soort spanning, het effect daarvan op zichzelf en op de mensen om haar of hem heen. Het kunnen hanteren van deze spanning in het moment zou je kunnen zien als het vermogen om spanning:

• die de situatie bij jou oproept te voelen;
• te herkennen, te erkennen en te duiden;
• in te zetten en te gebruiken als informatie, zonder erdoor overspoeld te raken (=containen).

We noemen dit complexe vermogen ook wel ‘statemanagement'” (Bailleur & Meulmeester, 2023: 229).

“Als je op je best bent, ben je volledig in staat om hetgeen op je afkomt vanuit verschillende perspectieven te bekijken en te duiden, om vervolgens te kiezen hoe hierop te reageren. We noemen dit je groene zone. Je ervaart tijd en vrije ruimte tussen stimulus ((=hetgeen zich voordoet) en respons (=jouw reactie). Daarbij heb je jouw volledige palet aan interventiemogelijkheden te beschikking. Je voelt de emoties die deze situatie kan oproepen, zoals verontwaardiging en zelfs boosheid, maar je laat ze het stuur niet overnemen. Je voelt je emotie, maar je bent niet je emotie.”

Als de druk toeneemt, wordt de vrije ruimte die je ervaart tussen stimulus en respons over het algemeen klein en vaak bijzonder snel. Je omgeving kan direct bij jouw ‘rode knoppen’ en heeft in die zin een grote invloed op hoe jij je voelt. Je handelt dan eerder in een reflex (=onbewust/instinctief) dan vanuit een weloverwogen reactie. Je kunt niet anders dan boos worden en dichtklappen”(Bailleur & Meulmeester, 2023: 230-231).

“Om een Holding Space te kunnen bieden, moet een leider innerlijke spanning kunnen containen. Het creëren van een psychologisch veilige ruimte start vanbinnen.” (Heather Plett).

Bailleur & Meulmeester (2023) beschrijven 3 routes om aan ‘statemanagement en zelfregulatie’ te werken:

• route 1: herkennen en erkennen van jouw eigen triggers en gevoeligheden. Ontdekken voor welke sociale behoeften je gevoelig bent en naar welke ‘oude’ emoties of situaties jouw triggers je teruggooien. Een coach of therapeut kan je helpen deze triggers te ontdekken en je helpen om hiermee om te gaan;
• route 2: creëren van een gezonde basis, zowel lijfelijk als intrapsychisch. In situaties kunnen ‘loskomen’ en ‘loslaten’. Bewust zijn van spanning die op dat moment ontstaat, alertheid op triggers. Een route die loopt van een ontwikkeling van executor (=Socialized Mind) richting transformer (=Self-Transforming Mind) via developer (= Self-Authoring Mind). Meer hierover in het boek ‘Navigate’, bladzijden 219-227).
• route 3: als er dan toch op ‘de rode knop’ wordt gedrukt, proberen de signalen te herkennen en je te herpakken. Dit vraagt lichaamsbewustzijn, verbinding met hoofd en lijf, aanvoelen dat je wegschuift van je ‘optimale staat’. Subtiele signalen in spierspanning, je ademhaling en/of je stem. Haal op zo’n moment bewust adem, want een rustige en diepe ademhaling stelt je brein eigenlijk gerust.

Groeien in emotieregulatie zonder alderal, psychodram, halsigeen, denderon, tranidal en miximax 😉

“‘Een rusthuis voor mensen die in de war zijn?’ vroeg Otje. ‘Is mijn vader in de war?’ ‘Hij heeft een agent en een verpleegster aangevallen,’ zei Kwark. ‘O,’ zei Otje. ‘Dat is heel gewoon. Hij heeft af en toe een drifbui'” (Schmidt, 2022:135).

Ik loop door een straat
Er zit een diep gat in het trottoir
Ik val er in
Ik ben verloren………ik ben radeloos
Het is mijn schuld niet
Het duurt eeuwig om een uitweg te vinden

Ik loop door de zelfde straat
Er is een diep gat in het trottoir
Ik doe alsof ik het niet zie
Ik val er weer in
Ik kan niet geloven dat ik op de zelfde plek ben
Maar het is niet mijn schuld
Het duurt nog lang voordat ik eruit kom

Ik loop weer dezelfde straat
Er is een diep gat in het trottoir
Ik zie dat het er is
Ik val er weer in, het is een gewoonte
Mijn ogen zijn open
Ik weet waar ik ben
Het is mijn schuld
Ik kom er direct uit

Ik loop door de zelfde straat
Er is een diep gat in het trottoir
Ik loop er omheen

Ik loop een andere weg.

Uit het boek:  Tibetaans boek van leven en sterven, Sogyal Rinpoche

Geraadpleegde literatuur

Bailleur, P. & Meulmeester, A. (2023). Navigate. Een gids voor leiders in complexe tijden.

Loon, R. van (2022). Dialogisch leiderschap. Als het ik wijkt.

Schmidt, A.M.G. (2022). Otje. Met tekeningen van Fiep Westendorp